Bihirang dumating ito bilang isang malinaw na sandali. Medyo lampas na sa petsa ang gatas. Mas mataas kaysa karaniwan ang tambak ng mga sulat. Maayos naman pakinggan ang magulang mo sa telepono, at pauwi kang nagmamaneho habang iniisip kung guni-guni mo lang ba ito.
Malamang hindi, at malamang hindi rin krisis ang nakikita mo. Tungkol ang gabay na ito sa pagpansin: ano ang titingnan sa isang pagbisita, paano itatala ang nakikita mo, at paano gagawing usapan at isang maliit na susunod na hakbang ang pag-aalala.
Bakit madali itong hindi mapansin
Binabanggit ng National Institute on Aging na may mga nakatatandang ayaw magdulot ng pag-aalala o umaming nahihirapan sila, at na hindi palaging tawag, email o text ang pinakamainam na paraan para malaman ito. Halimbawa, ang taong may depresyon ay maaaring sumigla sa isang tawag o maikling pagbisita, pero mas mahirap itago ang malalalang problema sa mood sa mas mahabang pagbisita.
Kaya kapag kaya mo, manatili nang mas matagal nang kaunti kaysa karaniwan. Kumain nang magkasama, naroon ka sa umaga, sumama sa isa niyang lakad. At tandaan ang isang bagay: ang unang payo ng NIA ay tanungin pa rin nang direkta ang magulang mo. Nakakatulong ang nakikita mo sa paligid ng bahay para makapagtanong ka nang mas mabuti. Hindi nito pinapalitan ang pagtatanong.
Ano ang dapat tingnan
Maaaring walang ibig sabihin ang isa sa mga ito kung mag-isa. Pero ang pagbabago sa nakasanayang paraan ng magulang mo, o ang ilang palatandaang iisa ang itinuturo, ay dapat tingnan nang mas mabuti. Pinagsasama-sama ng talahanayan ang mga palatandaang inililista ng NIA, kasama ang mga karaniwang lugar kung saan mo maaaring makita ang mga ito.
| Saan | Ano ang maaari mong mapansin |
|---|---|
| Ang kusina | Kakaunting pagkain, o pagkaing matagal nang lampas sa petsa. Ligtas pa ba niyang nagagamit ang kalan? |
| Ang bahay | Mas makalat o mas marumi kaysa karaniwan, lalo na sa bahay na dati ay laging inaalagaan sa partikular na paraan. |
| Mga sulat at pera | Mga sobreng hindi nabubuksan, mga paalala ng huling bayad, o mga bayaring dati ay laging nababayaran sa oras pero ngayon ay hindi na. |
| Mga gamot | Mga resetang naubos na, o mga boteng nananatiling puno. Mayroon ba siya ng kailangan niya, at regular ba niya itong iniinom? |
| Paglalakad at paggalaw | Hirap sa paglakad, paghawak sa mga muwebles o dingding, o pagkahulog na nababanggit lang niya nang pahapyaw. |
| Pag-aalaga sa sarili | Mas madalang maligo, mga damit na hindi angkop sa panahon, o malaking pagbabago sa timbang. |
| Mood at pakikisalamuha | Mas kaunting taong nakikita, pag-iwan sa mga bagay na kinagigiliwan niya, mukhang malungkot o lumalayo sa iba. |
| Memorya at pag-iisip | Pagkalito, mga pagbabago sa personalidad, o mga desisyong hindi parang siya. |
Normal na bahagi ng pagtanda ang paminsan-minsang pagkalimot, sabi ng NIA. Ang mas malalang problema sa memorya, mga pagbabago sa pag-iisip o personalidad, o maling pagpapasya ay maaaring palatandaan ng malubhang kondisyon na nangangailangan ng atensyong medikal.
May mga bagay na hindi puwedeng maghintay. Kung sabihin ng magulang mo na wala na siyang pag-asa o wala na siyang dahilan para mabuhay, o kung nag-aalala kang baka saktan niya ang sarili niya, sabi ng NIA, humingi agad ng tulong. Sa U.S., tumawag o mag-text sa 988 Suicide & Crisis Lifeline sa 988, anumang oras. Sa labas ng U.S., tumawag sa emergency hotline o crisis line sa inyong lugar.
Isulat ito
Mahinang saksi ang memorya kapag nag-aalala ka, at ang nakakatakot na bahagi ang karaniwang naiiwan dito. Mas mabuti ang ilang linyang may petsa kaysa sa “parang may kakaiba kay Tatay”: ano ang nakita mo, kailan, at kung nangyari na ito dati. Nakakatulong din ang mga ito kung iba ang nakikita ng mga kapatid mo, at magandang dala mo ang mga ito sa pagpapatingin sa doktor.
Paano ito babanggitin
Iminumungkahi ng NIA na banggitin ang pag-aalala mo nang hindi parang namumuna, at ibinibigay nito ito bilang panimula: “Nay, mukhang kaunti lang po ang pagkain dito sa bahay. Nahihirapan po ba kayong makapunta sa tindahan?” Binabanggit nito ang isang bagay na nakita mo, at totoong tanong ang itinatanong nito.
Pagkatapos, subukang sundin ang kagustuhan ng magulang mo hangga’t kaya mo, gamit ang alok na praktikal at tiyak. Kung gusto niyang patuloy na magluto sa bahay, ito ang halimbawa ng NIA: “Gusto po ba ninyong ayusin ko na regular na may maghatid ng grocery rito?”
- Pumili ng isang bagay. Kapag inilista mo ang lahat ng napansin mo, parang inspeksyon ang dating.
- Pumili ng mahinahong sandali. Mas mabuti ang habang naglalakad o naghuhugas ng pinggan kaysa sa mismong pagdating o pag-alis mo.
- Itanong kung ano ang gusto niyang mangyari. Buhay niya ito, at ang tulong na siya mismo ang pumili ang mas malamang niyang ipagpatuloy.
Kung ang sagot ay “Ayos lang ako,” hindi ka nabigo. Doon nagpapatuloy ang gabay namin tungkol sa kapag sinabi ng magulang na hindi niya kailangan ng tulong.
Maliliit na unang hakbang
May mga problemang simple ang solusyon, binabanggit ng NIA, gaya ng bagong reseta ng salamin. Ang iba ay nangangailangan ng higit pa. Ilang puwedeng simulan:
- Pagpapatingin sa doktor. Kung nag-aalala ka sa pisikal o mental na kalusugan ng magulang mo, imungkahi ito. Puwede kang mag-alok na ikaw ang magpa-appointment, magmaneho o sumama. Nasa gabay namin sa paghahanda para sa appointment ang iba pa.
- Regular na tulong sa bahay. Grocery at resetang inihahatid, sakay sa mga lakad, kapitbahay na dumadaan. Isa-isang tinatalakay ng pahina ng NIA tungkol sa mga serbisyo para sa mga nakatatandang nakatira sa bahay ang mga opsyon at ang karaniwang halaga ng bawat isa.
- Mga lokal na serbisyo. Sa U.S., makakapagturo sa iyo ang Eldercare Locator (800-677-1116) ng in-home na tulong at transportasyon sa malapit.
- Ibang tao. Hindi mo kailangang gawin ang lahat nang mag-isa. Ibahagi ang mga gawain sa pamilya, mga kapitbahay at mga kaibigan, o kumausap ng geriatric care manager, isang propesyonal na tumutulong mag-coordinate ng pag-aalaga.
Ang payo ng NIA ay magplano bago pa kailanganin ng isang tao ang malawakang tulong, habang kaya pa ng magulang mong gumawa ng mahahalagang desisyon para sa sarili niya. Magandang panahon din ito para alamin kung nasaan ang mahahalagang papeles.
Kung hindi ka madalas makadalaw
Mula sa malayo, mas mahirap makita ang mga pagbabago. Kapag may pahintulot ng magulang mo, iminumungkahi ng NIA na makipag-ugnayan sa mga taong regular na nakakakita sa kanya, gaya ng mga kapitbahay, kaibigan, doktor o kamag-anak na malapit, at hilingin sa kanilang tawagan ka kung may anumang ikinababahala sila. Sabihin nang malinaw kung ano ang gusto mong malaman, at magpasalamat kapag sinabi nila sa iyo. May higit pa sa gabay namin sa pagtulong mula sa malayo.
Ano ang titingnan sa susunod mong pagbisita
Checklist sa pagbisita
- Tingnan ang ref at mga paminggalan: may pagkain ba, at hindi pa ba lampas sa petsa?
- Tingnan kung ligtas na ginagamit ang kalan
- Silipin ang mga sulat: may hindi pa nabubuksan o lampas na sa takdang petsa?
- Tingnan kung nabili ang mga reseta at iniinom ang mga ito
- Lakarin ang daan papunta sa banyo sa gabi: may ilaw ba at walang sagabal?
- Pansinin kung paano kumilos ang magulang mo, pati sa anumang hagdan
- Pansinin ang mga damit, kalinisan at anumang pagbabago sa timbang
- Itanong kung sino ang nakita niya ngayong linggo at ano ang pinagkaabalahan niya
- Isulat ang mga napansin mo, kasama ang petsa
- Pumili ng isang bagay na pag-uusapan, at isang praktikal na alok na gagawin

